چ. آبان ۷ام, ۱۳۹۹

تصاوير كودكی همراه با خشونت

1 دقیقه خوانده شده

تئاتر رضا عبدو                                                                                                                            

تصاوير كودكی همراه با خشونت

 نيلوفر بيضايی 

به گزارش پایگاه خبری صدای گامبرون

رز ماری بوز ، خبرنگار نشريه ی “كسموپوليتن” در ديداری كه از تمرين نمايشی از رضا عبدو در سال ٩٣ داشته ، می نويسد : ” … در گوشه ای يك مرد با زنی می جنگد . او را با طناب می بندد و بر روی زمين میكشد . در گوشه ی ديگر مردی با يك نيزه قربانی اش را نشانه می گيرد و ازدستگاه صدا آوازی وحشت زا پخش می شود كه ديوارها را به لرزه در می آورد . مجموعه ای از فريادها ، آواز اپرايی با بلندترين صدای   ممكن ، موسيقی رپ و موسيقی بايرنی فصا را پر كرده است .                                                       .

گروه تئاتر نيويوركی “دار آ لوز ” (Dar A Luz ) در حال تمرين نمايش جديدی است . در مركز اين شلوغی ، رضا عبدو ، كارگردان نمايش با خونسردی تمام و در كمال رضايت خاطر می گويد : ” عجب اوضاع در همی !” . حقيقتا اگر حركات عجيب بازيگران نبود ، امكان نداشت كسی به اين باور برسد كه اين جوان بسيار شكننده و ظريف كه در حال خوردن غذای چينی است ، براستی همان ژنی قرن بيستم تئاتر آمريكاست ، همان كسی كه تماشاگرانش را با تصاويری از آدمخواری ، خشونت ، سكس و … شوكه می كند … ”

براستی رضا عبدو كه بود ؟ ويژگی و اهميت تئاتر او در چيست ؟ چرا هم موافقين و هم مخالفين تئاتر او در اين باور همعقيده اند كه او براستی يك نابغه ی تئاتر بود ؟ … برای كمك به يافتن پاسخ اين سوالات و يا لا اقل بخشی از آنها ، اين نوشته به دو بخش اصلی تقسيم شده است . در بخش اول نگاهی به كودكی رضا عبدو می اندازيم كه در شكل گيری تئاترش نقش بسيار مهمی را بر عهده داشته است و در بخش دوم به كار عبدو و ويژگيهای آن می پردازيم .

رضا عبدو در سال ١٩٦٤ در تهران متولد شد . مادر وی ايتاليايی الاصل و پدرش ايرانی بود . پدر عبدو كه در سالهای دور قهرمان بوكس ايران بود ، بسيار ثروتمند بود و روابط نزديكی با خاندان پهلوی داشت . تقريبا در تمامی نوشته هايی كه در مورد رضا عبدو وجود دارد ، به نقش پدر در زندگی رضا عبدو اشاره شده است و همچنين خود وی در تمامی مصاحبه هايی كه با او شده است ، در اين مورد صحبت كرده است . پدر رضا عبدو يك ديكتاتور و پدرسالار به تمام معنی بوده است . او هر گاه اراده می كرده و به هر بهانه ای ،همسر و فرزندانش را به باد كتك می گرفته است . خشونت بی حد و حصر پدر ، معضلی است كه رضا عبدو را تا پايان عمر كوتاه سی و دو ساله اش رها نكرد ، تا جايی كه عبدو كابوسهايش را از خشونتی كه به انسان بی دفاع اعمال می شود ، موضوع كار نمايشی خود قرار داد . موضوع دو نمايش عبدو ، قتل پدر است .

عبدو اما همواره از مادرش به نيكی ياد می كند . مادر بسيار مهربان بوده است ، آنچنان كه عبدو از او به عنوان ” روح شاعرانه ” ياد می كند. عبدو و مادرش برای فرار از واقعيت خشن حاكم بر خانه ی پدری كه همواره با ناسزاگويی و خشونت همراه بوده است ، به دنيای خيالی قصه ها فرار می كرده اند . آنها داستانهای خيالی می ساخته اند و آن را بازی می كرده اند . عبدو اين دنيای خيالی اولين تجربه ی برخورد خود با نيروی جادويی تئاتر می داند .

عبدو هفت سال بيشتر نداشت كه همراه با خانواده اش ايران را ترك كرد و به انگليس رفت . عبدو در هفت سالگی برای اولين بار نمايشی از پتر بروك در لندن (رويای نيمه شب تابستان از شكسپير) ديد و به گفته ی خودش : ” همانموقع برايم كاملا روشن شد كه من يك هنرمند خواهم شد ، چرا كه مصمم شدم تا روزی چنين تصاويری بسازم ” .

عبدو همچنين در ٩ سالگی در سفری به ايران در جشن هنر شيراز با رابرت ويلسون آشنا شد و نقش بسيار كوچكی نيز در نمايشنامه ی ١٦٨ ساعته ی ويلسون بازی كرد .

عبدو در سن ١٣ سالگی ، در حاليكه ديگر طاقت تحمل خشونتهای پدر را نداشت، از خانه ی پدر فرار كرد و با يك زن نويسنده كه ده سال از او بزرگتر بود ، زندگی كرد . عبدو در مورد اين زن می گويد : ” او مرا تشويق كرد كه به قدرت فانتزيها و روياهايم همچون گنجی گرانبها باور داشته باشم … ” .

يكسال بعد ، يعنی در سن ١٤ سالگی ، رضا عبدو در ” تئاتر ملی نوجوانان لندن”، نمايش “پی ير گينت ” از ايبسون را كارگردانی كرد و همچنين چهار سال بعنوان بازيگر در تئاترهای خيابانی شركت كرد . وی در سفر كوتاهی كه به هندوستان رفت ، با رقص “كاتاكالی” كه از مهم ترين و نمايشی ترين شاخه های رقص در تئاتر هند بشمار می رود ، آشنا شد و تحت تاتْير اين رقص ، يك نمايش خيابانی در لندن اجرا كرد . عبدو در ١٨ سالگی نمايشنامه ی “شاه لير” نوشته ی شكسپير را كه بسياری از كارگردانان با تجربه ، حتی در سنين پيری نيز جرات بروی صحنه آوردن آن را ندارند ، كارگردانی كرد .

نمايشنامه ی بعدی عبدو ، “مده آ ” ی اوريپيد بود كه عبدو بر اساس آن يك نمايشنامه با زبان و فرم اجرايی خاص خود نوشت و بروی صحنه برد . نام اين روايت ” مده آ ، يك ركويم برای پسر بچه ای با اسباب بازی سفيد ”

Medea : a Requim for a boy with a white toy است . اين نمايش كه عبدو علاوه بر نويسندگی و كارگردانی ، طراحی صحنه و حركت آن را نيز بر عهده داشت ، در يك سالن ورزشی كه عبدو آن را ” تئاتر تجربی لوس آنجلس ” می ناميد ، اجرا شد . در اين نمايش بازيگران همچون مهره های شطرنج حركت می كنند ، در حاليكه مده آ و جيسون مشغول ورق بازی هستند و متنهايی از شكسپير و گرترود اشتاين خواند می شود .

يكی از موضوعات نمايشهای عبدو ، همجنس گرايی است كه باز با زندگی شخصی او پيوندی عميق دارد . عبدو در مصاحبه ای می گويد : ” پس از زندگی مشترك با آن نويسنده ی زن ، زندگی عاطفی من اكتْرا در ارتباط با مردان و با تمايلات همجنس گرايانه بوده است . شايد من در عشق ورزيدن به مردان بدنبال آن محبتی هستم كه پدرم در سنين كودكی از من دريغ كرد “.

رضا عبدو علاوه بر كارگردانی تئاتر ، تعداد زيادی فيلم تجربی نيز ساخته است .

عبدو در سن ٢٨ سالگی به بيماری ايدز مبتلا شد و بخصوص از آن پس موضوع مرگ ، يكی از موضوعات اصلی كار او شد . آخرين و پر سر و صداترين نمايشهای او كه در بسياری از كشورهای اروپا نيز بروی صحنه رفته اند و همزمان در آمريكا در ٥ تا ٦ صحنه اجرا می شده اند بدين قرارند :

– “قانون باقيمانده ” (The law of Remains، ١٩٩٣)، كه درباره ی جفری دامر، قاتل آدمخواری است كه مردان جوان را می كشته و آلت تناسلی آنها را می خورده است و از متْال يك فرد آدمخوار به يك فرهنگ آدمخوار و به ظاهر متمدن ، متْل جامعه ی آمريكا گسترش می يابد .

” نقل قولهايی از يك شهر ويران “) (Quotations from a ruined city ، ١٩٩٤ ، كه حكايت از ويرانه های ناشی از جنگ بوسنی و حمله ی آمريكا به خليج فارس دارد . در اينجا می بينيم كه پيشرفت تمدن تنها يك دروغ بزرگ است و معنای حقيقی آن پيشرفت و تكامل تكنولوژی جنگی است ، به بهای نابودی انسانهای بيدفاع .

– “تنگ ، راست ، سفيد ” ((Tight , Right , White،١٩٩٤ ، كه درباره ی نژادپرستی و عواقب اجتماعی آن و همچنين مكانيسم های قدرت و استعمار در قرن بيستم است .

نام گروه تئاتر عبدو ، همانگونه كه در آغاز اين مطلب اشاره شد ، ” دار آ لوز” (Dar A Luz ) بود كه معنی آن حركت از تاريكی به سوی روشنايی است كه زنان اكوادور اين واژه را برای زايیدن استفاده می كنند . با وجود اينكه تئاتر عبدو سرشار از خشونت است و تجاوز ، پورنوگرافی ، جنگ و همه ی زشتيهای موجود در جهان امروز را از طريق به صحنه بردن آنها به طور جدی نقد می كند ، اما همانطور كه خود نيز بارها گفته است ، در اوج نا اميدی كه به تصوير می كشد ، نقطه ای از اميد وجود دارد . اما نه يك اميد واهی .

از عبدو با وجود عمر كوتاهش حدود ٢١ نمايشنامه و ٢٠ فيلم باقی مانده است . او جنون كار داشت و بخصوص در سالهای آخر عمرش كه می دانست به ايدز مبتلاست بيش از پيش كار می كرد ، چرا كه می دانست زمان زيادی ندارد . آخرين نمايش او در حالی اجرا شد كه عبدو در اتْر بيماری قادر به راه رفتن نبود، موهای سرش ريخته بود و بدون كمك تهيه كننده اش كه عبدو به وی تكيه می كرد ، قادر به رفتن بروی صحنه نبود . رضا عبدو ، اين نابغه ی تئاتر در سال ١٩٩٥ ، در سن ٣١ سالگی چشم از جهان فرو بست .

در قسمت بعدی اين نوشته به شرح و تحليل آتْار رضا عبدو می پردازيم و اهميت و ويژگيهای آن را برای تئاتر معاصر جهان بر خواهيم شمرد .

 

 

 

 

2 دیدگاه برای “تصاوير كودكی همراه با خشونت

  1. بی شک عبدو یک نابغه در تئاتر آبسورد بودن که برای خیل جماعت هنرمند این سرزمین ناشناخته باقی مونده. سپاس از شما که این مطلب رو گزینش کردین. باز به معرفی شخصیت های مهم بپردازید. با سپاس فراوان.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فارسی سازی پوسته توسط: همیار وردپرس