روانی

به گزارش پایگاه خبری صدای گامبرون:
نزدیک به پایان فیلم، خواهر، به جست و جوى خواهر گمشده اش، به زیرزمین مُتل بِیتس مى رود، از پشت به سر خانم بیتس نزدیک مى شود. تا دست بر شانه او مى گذارد و صندلى مى چرخد، صورت اسکلتى خانم بیتس با کلاه گیس، او را مى ترساند.
آن چه جالب است همان شیوه جاگیرى در مُتل است. در این مُتل، حوادث در سه سطح اتفاق مى افتند : طبقه اول؛ همکف و زیرزمین. انگار که سازندگان فیلم سه سطح ذهنیت انسانى را بازسازى مى کنند. همکف، منِ خویشتن (ego) است. نورمن، قهرمان داستان، در این سطح مثل یک پسر طبیعى رفتار مى کند، هرآنچه از منِ خویشتن طبیعى او باقى مانده، دیده مى شود. طبقه بالا، اَبَرمن (super ego) مستقر شده، ابرمن مادرانه، چراکه مادرِ مُرده، اساساً شمایل ابرمن است.
نورمن به طبقه بالا که مى رود، صداى گفت و گوى او و مادرش از راه پله شنیده مى شود. نورمن :” نه مادر. مى خوام یه چیزى رو بیارم بالا. ” مادر پوزخند مى زند :” متاسفم پسرجان، وقتى به من دستور میدى خیلى مضحک مى شى! ” نورمن :” خواهش مى کنم مادر. ” مادر :” نه! من تو انبار میوه مخفى نمى شم. فکر مى کنى دیوانه ام؟ “
در زیرزمین، “نهاد” (id) فرد دیده مى شود؛ انبار امور نامشروع. به این ترتیب مى توانیم حادثه میانى فیلم را تفسیر کنیم؛ وقتى نورمن مادرش را – بدن بى جان و اسکلتى مادرش را – از طبقه اول به زیرزمین مى برد مثل این است که جایگاه مادرش را در ذهن خودش تغییر مى دهد. البته، درس این صحنه همان درس قدیمى کار شده توسط فروید است که معتقد بود ابرمن و نهاد عمیقا به هم مربوط اند. ابتدا مادر به عنوان شمایل قدرت، اعتراض مى کند که :” چه طور به خودت اجازه میدى با من این طور رفتار کنى؟ شرم ندارى؟ این جا یک انبار میوه است. ” و بعد ناگهان به مظهر زشتى و زنندگى بدل مى شود :” فکر مى کنى من دیوانه ام؟ “
ابرمن عامل اخلاقى نیست، عامل زشتى و زنندگى است که با دستورات غیرقابل اجرایش مارا بمباران مى کند، و البته وقتى نمى توانیم خواسته هایش را برآورده کنیم به ما مى خندد. هرچه بیشتر از او اطاعت کنیم، بیشتر مارا مُجرم مى داند. همیشه جنبه اى از یک انسان دیوانه ى زشت و زننده در عامل ابرمن وجود دارد.

از کتاب : سینما به روایت اسلاوى ژیژک
روانى – آلفرد هیچکاک
نویسنده : اسلاوى ژیژک
ترجمه سعید نورى
انتخاب: سعید سیاهویی